Tüm kayıtlı öğrencilerimizin yararlanabileceği bir sözlük oluşturduk. Bu sözlük içinde, sınıflara göre ayrılmış ve derslerinizin içeriklerine göre
dizinlenmiş kavramlara, açıklamalara ve görsel unsurlara ulaşabilirsiniz.

Kavramları eklemeye, ünite ya da temaların kavram haritalarını baz alarak başladık. Ancak gün geçtikçe içeriği büyümekte
ve bir öğrencinin ilk başvuru kaynağı olmaktadır.

 

Üst taraftaki bölümü kullanarak; tüm sözlük içinde arama yapabileceğiniz gibi,
aşağıdaki linklerden sınıf sınıf, ders ders ya da ünite ünite kavramlar sözlüğünü gezebilirsiniz.

6. Sınıf >>> | Fen ve Teknoloji | Sosyal Bilgiler |

Ağırlık

Ağırlık

Bir cisme uygulanan kütle çekim kuvvetidir. Yatay bir taban üzerine konan bir cismin, o taban üzerine yaptığı basınca ya da bir noktaya asılı bir cismin, o noktaya uyguladığı yer çekimi kuvvetidir. Dinamometre ile ölçülür.

Dünya'da bir cismi ele alırsak; yükseğe çıkıldıkça ağırlık azalır, kutuplara gidildikçe ağırlık fazlalaşır, ekvatora gittikçe ağırlık azalır, dünyanın merkezine inildikçe ağırlık azalır.

Ağırlık birimi newton'dur ve kısaca N ile gösterilir.

Ağırlık = Kütle x Yer çekimi ivmesi

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Akciğer

Akciğer

Göğüs kafesinin büyük bir bölümünü dolduran ve solunum organının temeli olan, sağlısollu iki parçalı organımızdır.

Akciğer, hava soluyan omurgalılardaki temel solunum organıdır. Ana görevi atmosferdeki oksijeni kan dolaşımına nakletmek ve dolaşımdaki karbondioksiti atmosfere çıkartmaktır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Akyuvar

Akyuvar

Lökosit veya akyuvarlar olarak da adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir. Vücudu bulaşıcı hastalıklara ve yabancı maddelere karşı koruyan akyuvarlar, bağışıklık dizgesinin önemli bir bölümünü oluştururlar.

Akyuvar tanımı tüm beyaz hücre türlerini kapsayan kaba bir tanımdır. Bu şekilde kan hücrelerini kümelemek sıklıkla bu tanımın yanlış kullanımına yol açmaktadir. Bu yüzden değişik kaynaklar hücreleri kökenlerine göre ayırmaya yoluna gitmektedir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Alınan Yol

Alınan Yol

Bir cismin belirli bir süre içinde, bir noktadan başka bir noktaya kadar üzerinden geçtiği yoldur.

Alınan yol ile yer değiştirme karıştırılmamalıdır. Yer değiştirme, hareket eden bir cismin konumunun değişmesidir. Dünyanın etrafında bir tur attıktan sonra başlangıç konumuna geri dönen bir cismin aldığı yol binlerce kilometre olmasına karşın yer değiştirmesi sıfırdır.

Yer değiştirme = son konum - başlangıç konumu

Alınan başlangıç noktasına göre yerdeğiştirme artı (+) veya eksi (-) olabilir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Alveoller

Alveoller

Alveoller, akciğerlerin içinde bulunur. Kılcal damarlardaki olan karbondioksiti alıp, kılcal damarlara içlerinde olan oksijeni verirler. Buna madde alışverişi denir. Alveoller kan dolaşımında da görevlidir. Nefes aldığımızda hava burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, akciğerler, bronşlar, bronşçuklar ve alveoller yolunu izler. Alveoller de havayı temizleyip, kılcal damarlara verir. Damarlar tüm vücuda dağıtır. Kirlenen kan geri kılcal damarlar ile alveollere gelir. Alveoller karbondioksiti alır, bronşlara verir, bronşlar soluk borusuna, soluk borusu burna verir. Burundan da dışarı atılır. Yani alveoller gaz alış-verişini yapar. Yeni alveollere genç alveoller denir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Alyuvar

Alyuvar

Alyuvarlar büyük oranda hemoglobin içerirler. Hemoglobin moleküllerine akciğerler veya solungaçlarda oksijen bağlanır. Böylece içinde oksijen bağlı hemoglobin taşıyan alyuvar vücuttaki dokulara oksijeni ulaştırabilir.

Hemoglobin ayrıca karbon dioksitin de az bir bölümünü taşır. (İnsanlarda oksijenin %2'si ve karbondioksitin çoğu kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır.) Benzer bir protein olan miyoglobin ise kaslarda oksijen depolamaya yarar.
Alyuvarların rengi hemoglobindeki hem grubundan gelir. Tek bir alyuvar saman rengindedir, fakat bir aradayken eğer hemoglobine oksijen bağlıysa parlak kırmızı renkte, eğer hemoglobine oksijen bağlı değilse mavimsi-mor renkte gözükürler.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Aşı

Aşı

Aşı, hastalıklara karşı bağışıklık sağlama amacı ile insan veya hayvan vücuduna verilen, zayıflatılmış hastalık etkeni, hastalık etkeninin parçaları veya salgıları ile oluşturulan çözeltidir.

Mikroplar veya virüslerce oluşturulan hastalıklara karşı vücut, bağışıklık sistemi ile yanıt verir. Bağışıklık sisteminin hastalık etkeni vücuda girmeden, yani hastalık gelişmeden, etkeni tanıması ve onu yenecek yanıtı geliştirmesi (Örneğin vücudun gerekli antikoru üretmesi), aşılamanın temel ilkesidir. Bu amaçla hastalık yapma yetisi azaltılmış hastalık etkeni (tüberküloz (BCG) aşısında olduğu gibi) kullanılabilir.

Tüm hastalık etkenleri için hastalık yetisi azaltılmış mikro organizma bulunamayacağı için, etken öldürülüp, etkenin dış kılıfı gibi parçaları ya da salgıladığı maddeler (difteri (DBT) aşısı gibi) kullanılabilir. Aşı, özellikle küçük çocuklara her ne kadar korkutucu ve ürkütücü görünse de sağlık içindir, aşırı veya farkedilemeyecek kadar etkisiz virüsler, salgınlar vb. için hem çok önemlidir hem de faydalı bir önlemdir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Atom

Atom

Atom, içinde organize tanecikler bulunan ve bunlara bölünebilen yine de maddenin temel yapı taşı olarak bilinen bir birimdir. Bütün maddeleri meydana getiren (madde, boşlukta yer kaplayan ve ağırlığı olan varlık demektir.) 105 çeşit element bilinmektedir. Element, kendisinden başka özellikte maddeler çıkarılmayan saf madde demektir. İşte bu elementlerin her birini meydana getiren en küçük yapı taşları atomlardır.

Aynı cins atomlar elementi meydana getirir. Mesela hidrojen ve demir birer elementtir. Çünkü yapılarında birer çeşit atom vardır. Farklı atomların bir araya gelmesinden oluşan maddelere bileşik diyoruz. Su element değil, bir bileşiktir. Oksijen ve hidrojen atomlarından meydana gelmiştir. Su, toprak, ateş, etrafımızdaki bütün maddeler, bu 105 çeşit elementin, yani bunların yapı taşı olan atomların muhtelif şekillerde bir araya gelmesi ile teşekkül etmişlerdir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Bağışıklık

Bağışıklık

Bağışıklık sistemi, bir canlıdaki hastalıklara karşı koruma yapan, patojenleri ve tümör hücrelerini tanıyıp onları yok eden işleyişlerin toplamıdır. Sistem, canlı vücudunda geniş bir çeşitlilikte, virüslerden parazitik solucanlara, vücuda giren veya vücutla temasta bulunan her yabancı maddeye kadar tarama yapar ve onları, canlının sağlıklı vücut hücrelerinden ve dokularından ayırt eder. Bağışıklık sistemi, çok benzer özellikteki maddeleri bile birbirinden ayırabilir, örneğin; bir amino asidi farklı olan proteinleri bile birbirinden ayırabilecek özelliğe sahiptir. Bu ayrım, patojenlerin konak canlıdaki savunma sistemine rağmen enfeksiyon yapmaları için yeni yollar bulmalarına, bazı uyumlar sağlamalarına neden olacak kadar karmaşıktır. Bu mücadelede hayatta kalmak için patojenleri tanıyan ve onları etkisizleştiren bazı mekanizmalar gelişmiştir.

Doğadaki tüm canlılar kendilerinden olmayan doku, hücre ve moleküllere karşı savunma sistemlerine sahiptirler. Hatta bakteriler gibi basit tek hücreli canlılarda da onları viral enfeksiyonlara karşı koruyan enzim sistemleri bulunur. Yüksek canlılardaysa çok daha karmaşık bir bağışıklık sistemi vardır. Omurgalılarda bağışıklık sistemi özel işlevlere sahip çok sayıda farklı hücre ve molekül içermektedir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Bakteri

Bakteri

Bakteriler tek hücreli mikroorganizma grubudur. Tipik olarak birkaç mikrometre uzunluğunda olan bakterilerin çeşitli şekilleri vardır, kimi küresel, kimi spiral şekilli, kimi çubuksu olabilir. Yeryüzündeki her ortamda bakteriler mevcuttur. Toprakta, deniz suyunda, okyanusun derinliklerinde, yer kabuğunda, deride, hayvanların bağırsaklarında, asitli sıcak su kaynaklarında, radyoaktif atıklarda büyüyebilen tipleri vardır. Tipik olarak bir gram toprakta bulunan bakteri hücrelerinin sayısı 40 milyon, bir mililitre tatlı suda ise bir milyondur.

Bakteriler gıdaların geri dönüşümü için hayati bir öneme sahiptirler ve gıda döngülerindeki çoğu önemli adım, atmosferden azot fiksasyonu gibi, bakterilere bağlıdır.

İnsan vücudunda bulunan bakteri sayısı, insan hücresi sayısının on katı kadardır, özellikle deride ve sindirim yolu içinde çok sayıda bakteri bulunur. Bunların çok büyük bir çoğunluğu bağışıklık sisteminin koruyucu etkisiyle zararsız kılınmış durumda olsalar da, ayrıca bir kısmı da yararlı (probiyotik) olsalar da, bazıları patojen bakterilerdir ve enfeksiyöz hastalıklara neden olurlar.

En yaygın ölümcül bakteriyel hastalıklar solunum yolu enfeksiyonlarıdır, bunlardan verem tek başına yılda iki milyon kişi öldürür, bunların çoğu Sahra altı Afrika'da bulunur. Kalkınmış ülkelerde bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde ve çeşitli hayvancılık faaliyetlerinde antibiyotikler kullanılır, bundan dolayı antibiyotik direnci yaygınlaşmaktadır. Endüstride bakteriler, atık su arıtması, peynir ve yoğurt üretimi, biyoteknoloji, antibiyotik ve diğer kimyasalların imalatında önemli rol oynarlar.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Başkalaşım

Başkalaşım

Yeni doğmuş bir kedi yavrusunu gördüğümüzde onun büyüdüğünde nasıl görüneceğini rahatlıkla tahmin ederiz. Ancak bazı hayvanlar gelişim dönemlerinde görünüşlerini tamamen değiştirirler. Bu tür hayvanların yavruyken görünüşleriyle yetişkin dönemlerindeki görünüşleri birbirinden tamamen farklıdır.

Çevremizdeki su birikintilerinde, dere ve göl kenarında yaşayan kurbağaları hepimiz görürüz. Kurbağa yavruları yumurtadan çıktıklarında erişkin kurbağaya hiç benzemezler. Kurbağa yavruları su içinde yumurtadan çıkar. Yumurtadan çıkan kurbağa yavrusu, başkalaşım öncesinde, suda yaşamaya olanak sağlayan bazı özelliklere sahip uzun bir kuyruğu ve sudaki oksijeni almasına yardım eden yüzgeçleri vardır. Başkalaşımla birlikte kurbağanın yapısı değişerek karada yaşamaya uygun bir canlı haline gelir. Sudan karaya geçişte kurbağanın kuyruğu kısalır, bacakları oluşmaya başlar ve akciğerleri gelişmeye başlar.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Bileşik

Bileşik

Bileşik, birden fazla atomun belirli oranlarda kimyasal reaksiyonu sonucu biraraya gelmesiyle oluşan saf maddedir. Bileşiklerin en küçük yapı taşı moleküllerdir.

Bileşiklerin genel özellikleri:

* Bileşiklerin çoğu moleküler yapıdadır. Ama tuz gibileri atomik yapıdadır.
* Bileşikler belirli fomüllerle ifade edilirler.
* Bileşikle karışımın farkı: Bileşikler belirli sayıda element atomunun kimyasal bir bağ ile bağlanmasıyla oluşur. Ancak karışımın belirli bir formülü yoktur.
* Bileşikler; asitler, bazlar, oksitler, tuzlar olarak sınıflandırılır.
* Bileşikler, oluştukları element atomlarının özeliğini taşımazlar. Örneğin tuz, ikisi de zehirli olan sodyum ve klorürden oluşurlar. Fakat soframıza lezzetli yemek tuzu olarak gelirler. Su da yakıcı olan oksijenden ve yanıcı olan hidrojenden meydana gelir. Ama kendisi söndürücüdür.
* Homojendirler.
* Belirli erime ve kaynama noktaları vardır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Bitki

Bitki

Bir yere tutunmuş yeşil renkli ve renksiz ,çiçekli ve çiçeksiz, meyveli ve meyvesiz, gelişip döl veren, ömrünü tamamladıktan sonra kuruyarak varlığı sona eren canlıların genel adıdır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Coğrafi Konum

Coğrafi Konum

Herhangi bir noktanın, dünya üzerinde kapladığı alana denir. Bir ülkenin coğrafi konumu, o ülkenin beşeri ve ekonomik özelliklerini çok yönlü etkiler. Özel ve matematik konum diye ikiye ayrılır:

Herhangi bir yerin kıtalara, denizlere, dağ sıralarına, boğazlara , komşu ülkelere, ulaşım yollarına, yer altı ve yerüstü kaynaklarına, siyasi bloklara göre olan konumu ve yükseklik değerleri özel konumudur.

Matematik konum ise bir yerin enlem ve boylamlara göre dünya üzerindeki yeridir. Örneğin: Türkiye 36° -42° kuzey enlemleri ( paralelleri ) ile 26°-45° doğu boylamları (meridyenleri) arasındadır.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Çağ

Çağ

Çağ; başlangıcı ve sonu belli olan, tarihte ayrı bir özelliğe sahip zaman bölümüdür. Çağlar, Tarih Öncesi Çağlar ve Tarih Çağları olmak üzere ikiye ayrılır.

Bu dönemlerin isimlendirilmesinde, insanlığı etkileyen evrensel nitelikli olaylar esas alınmıştır. Bu dönemler belirlenirken de sosyal, siyasal, kültürel ve ekonomik gelişmeler önemli rol oynamıştır. Yazının bulunmasıyla 'Tarih Öncesi Dönemler' sona ermiş, 'Tarihî Dönemler' başlamıştır.

Tarihî Dönemler (Tarih Çağları) her toplumda aynı zamanda yaşanmamıştır. Yazıyı bulup kullanmayı başaran toplumlar, Tarih Çağları’na daha önce geçmişlerdir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Çiçek

Çiçek

Çiçek, bitkilerde üremeyi sağlayan organları taşıyan çoğu güzel kokulu, renkli bölümdür.

Polen ve özütlerinden yararlanmak amacındaki bir çok farklı türü üzerlerine çekerek tozlaşmayı gerçekleştirirler. Tozlaşma; erkek üreme organında üretilen polenin dişi üreme organında olan yumurtaya ulaşmasıdır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Çimlenme

Çimlenme

Tohumda bulunan embriyonun uygun koşullar bulunca ana bitkiye benzer bitkiyi vermek üzere tohumdan çıkarak serbest hale geçmesine denir.

Çimlenme olayı, birçok karışık biyokimyasal ve fizyolojik değişiklikler serisinden ibarettir. Çimlenme sırasında meydana gelen bu olayların başında, suyun tohum tarafından emilmesi gelir. Tohum kabuğu yumuşadıkça ve protoplazma sulandıkça, çoklukla tohum şişer ve bazen kabuğu çatlatır. Suyun alınmasını, enzim faaliyetinin ve oksijen alımıyla ölçülen solunumun artışı izler. Bu faaliyetlerden sonra hücreler büyür ve kökçük tohum kabuğundan çıkar.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Çoğalma

Çoğalma

Belirli büyüklüğe ve olgunluğa erişen tüm canlılar, nesillerinin devamı için kendilerine benzer canlılar oluştururlar. Canlılarda eşeysiz ve eşeyli olmak üzere iki çeşit çoğalma görülür.

Eşeysiz Çoğalma

Basit bir çoğalma şeklidir. İlkel canlılarda görülür. Eşeysiz çoğalma yumurta ya da sperm olmaksızın yani gametlere gereksinim duyulmadan gerçekleştirilen çoğalma şeklidir. İkiye bölünerek çoğalma, çok parçaya bölünerek çoğalma, tomurcuklanma ve sporlanma gibi çeşitleri vardır. Bölünme ile çoğalma; Bakteri alg, bir hücrelilerden terliksi hayvan, amip ve kamçılı hayvan gibi canlılarda görülen çoğalma şeklidir. Hücrenin ikiye bölünmesi ile gerçekleşir. Bölünmenin temelini mitoz bölünme oluşturur.

Tomurcuklanma ile çoğalma; bira mayası, bazı bir hücreli canlılar, süngerler ve sölenterlerde (tatlı su hidrası, mercan) görülen çoğalma şeklidir. Ana canlı vücudunun herhangi bir yerinde zamanla bir çıkıntı oluşur. Bu çıkıntının büyüyüp gelişerek yeni bir canlı oluşturmasına tomurcuklanma denir.

Sporla çoğalma; Algler, kara yosunları sporla çoğalan çok hücreli organizmalardır. Sporlar uygun koşullarda açılarak gelişir ve yeni canlılar oluşturur.

Bu eşeysiz çoğalma şekillerinden başka yumru ve çelikleme şeklinde de çoğalmalar vardır. Patates,yer elması gibi bitkiler yumruları ile çoğalır. Ayrıca bazı basit yapılı canlılarda yenilenme (rejenerasyon) şeklinde çoğalma görülebilir.

Planarya adı verilen, tatlı sularda yaşayan yassı solucanlar enine ve boyuna parçalara kesilirlerse her bir parça gelişerek yeni bir planarya oluşur. Deniz yıldızı kopan kollarını yenileyebilir.

Eşeyli çoğalma

Süngerler, solucanlar, böcekler, balıklar, sürüngenler, memeliler eşeyli çoğalan hayvanlara örnektir. İnsanlar da eşeyli çoğalır. Çiçekli bitkiler ve kara yosunu, eğrelti otu gibi çiçeksiz bitkiler de eşeyli çoğalan bitkilerdir. Eşeyli çoğalma ile çoğalan canlının iki atası bulunur. İki ataya ait bu farklı eşey hücrelerinin birleşmesiyle oluşan çoğalma şekline eşeyli çoğalma denir.

Farklı iki ataya ait kalıtsal özellikler, eşeyli çoğalma ile oluşan bireyde ortaya çıkar. Böylece canlı çeşitliliği artar. Daha güçlü bireyler oluşur.

İnsanda çoğalma: İnsanda erkek üreme hücresine sperm, dişi üreme hücresine yumurta denir. İnsan vücudunda üreme, hücrelerini oluşturan organlar vardır. Sperm, er benzerlerinde (testislerde); yumurta, yumurtalıklarda (ovaryumda) oluşur. Yumurta hücresi bol sitoplazmalı, büyük ve hareketsizdir. Sperm hücresi ise yumurta hücrelerine göre küçük, az sitoplazmalı ve kamçılıdır. Kamçı, spermin sıvı organda hareketlerini sağlar.

Döllenme: Sperm ve yumurta hücre çekirdeklerinin birleşmesine döllenme denir. döllenme dişinin fallop borularında gerçekleşir. Döllenmiş yumurtaya zigot denir. Zigotun mitoz bölünme sonucu gelişimini sürdürdüğü, ilk yedi haftalık evredeki haline embriyo denir. Bu evreden sonra embriyo küçük bir insan minyatürü halini alır. Yedinci haftadan doğuma kadar geçen sürede canlıya fetüs (cenin) denir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Çözeltiler

Çözeltiler

İki ya da daha fazla kimyasal maddenin herhangi bir oranda bir araya gelerek oluşturdukları homojen karışıma çözelti denir.

Diğer bir deyişle, bir maddenin başka bir madde içinde gözle görülemeyecek kadar küçük tanecikler halinde dağılarak, homojen karışım oluşturması olayına çözünme, elde edilen karışıma da çözelti denir.

Bir çözeltiyi oluşturan maddelerden genellikle çok olanına çözücü, az olanına da çözünen denir. Doğada birçok çözücü ve çözünen madde vardır. Bilinen en iyi çözücü sudur. Birçok katı, sıvı ve gaz maddeler suda çözünürler. Çay, deniz suyu, kola, mürekkepli su, alkollü su vb. çözeltiye örnek verilebilir.

Çözünme erime ile karıştırılmamalıdır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Elektrik


Damarlar

Damarlar

Damarlar; insan ve hayvanlarda, içinde kan gibi besleyici sıvı taşıyan borulardır. Kanı, temizlenme yeri olan kalp’ten alarak organlarımızı ve dokularımızı meydana getiren hücrelere ulaştırırlar.

Kirlenmiş olan kanı temizlemek için tekrar kalbe götüren damarlar, genel olarak temiz kan taşıyıcı damarlar (atardamarlar-arterler) ve buralarda kirlenmiş olan kanı, kalbe getirici kirli kan taşıyan damarlar (toplar damarlar - venalar) olmak üzere iki büyük bölüme ayrılırlar.

1 — Atardamarlar : Atardamarlar, silindirik borulardır. Sol karıncıktan çıkan aorttan vücuda dağılırlar.

Kalbin sol karıncığından çıkan temiz kan vücudun en büyük damarı olan aorta, buradan da aorttan çıkan kollara gider. Bu kollar, dallara, dallar dalcıklara, onlar da daha küçük kılcal damarlara ayrılarak bütün dokulardaki hücrelere kanı dağıtırlar.

2 — Toplardamarlar : Toplardamarlar, vücudun her tarafından kan toplayarak kalbe getirirler.

3 — Kılcaldamarlar: Atardamar ile toplardamarları birleştiren kılcal damarlar, dokularla etkileşimi en yoğun olan kan damarlarıdır. Kılcal damar duvarları tek bir hücre tabakasından (endotel) oluşur. Bu tabaka öyle incedir ki oksijen, su ve lipitler gibi moleküller difüzyon ile bu tabakadan geçip dokulara girebilirler.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Dengelenmiş Kuvvetler

Dengelenmiş Kuvvetler

Bir cisim üzerine, değişik yönlerden çeşitli kuvvetler etki edebilir. Birden fazla kuvvetin gösterebildiği etkiyi tek başına gösterebilen kuvvete, net kuvvet ya da bileşke kuvvet denir. Bir cisme etki eden net kuvvet sıfır ise cisim ‘dengelenmiş kuvvetler’in etkisindedir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Dinamometre

Dinamometre

Döner bir makinenin çıkış kuvvetini ölçmede kullanılan aygıttır.

Dinamometre (kuvvetölçer) en çok, bir elektrik motorunun ya da bir otomobil motorunun beygir gücünü ölçmede kullanılır.

Dinamometreler metallerin esneklik özelliğinden yararlanılarak yapılmıştır. İç içe geçmiş iki borudan oluşur. İçteki boruda yay asılıdır. İçteki borunun üzeri eşit olarak bölmelendirilmiştir. Cisim, içteki borunun ucundaki çengele takılır. Yer, cismi ne kadar kendine doğru çekebilirse o cismin ağırlığı o kadardır.

Dinamometrelerin küçüğü de vardır. Bunlar daha küçük birimli kuvvetleri ölçer.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Direnç

Direnç

Direnç, elektrik akımının akışına direnç gösteren, bu esnada Ohm kanununa göre uçları arasında gerilim düşümüne sebep olan devre elemanıdır. Elektriksel direnci, uçlarındaki gerilim düşümünün üzerinden geçen elektriksel akıma bölünmesiyle bulunur.

'R' veya 'r' harfi ile gösterilir ve birimi Ohm(Ω)'dur. Direnç, iletken yol yüzey direnci - ısıl direnç gibi yönlere ayrılır. Teoride, direnç ısıyla doğru orantılıdır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Elektrik


Direnç Ölçer

Direnç Ölçer

Bir devre elemanının elektrik akımına gösterdiği zorluğa direnç denir. Direnci ölçmek için ohmmetre veya dirençölçer denilen aletler kullanılır.

Dirençölçerin iki ucu direnç değeri ölçülmek istenen elemanın iki ucuna bağlanır. Aletin ekranında gördüğümüz değer ohm cinsinden direnç değeridir.

Dirençölçerler sayısal ve ibreli (dijital ve analog) olabilir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Elektrik


Diyafram

Diyafram

Göğüs boşluğunun alt kısmını kaplayan yassı bir kastır. Aşağı-yukarı kasılıp gevşeyerek göğüs boşluğunun hacmini değiştirir. Bu nedenle akciğerlere hava girişi ve çıkışı kolaylaşır. Ayrıca göğüs kasları kasılıp gevşeyerek kaburgaların açılıp kapanmasını ve akciğerlere havanın girip çıkmasını sağlarlar.

Diyafram aşağıya doğru çekilip, göğüs kasları kasıldığında kaburgalarımız yukarı kalkacağından, göğüs boşluğunun hacmi genişler. Akciğerlere hava dolar, soluk alırız. Diyafram yukarı doğru şişkin; kaburgalarımızı hareket ettiren kaslar gevşek iken göğsümüzün hacmi küçülür. Bu durumda dışarıya hava verilir. Soluk almada ilk olarak kaburgalar arasındaki kaslar, diyafram kası kasılır. Göğüs boşluğu ve akciğerler genişler. Akciğerlerdeki hava basıncı düşer ve oksijen alveollere kadar gelir. Soluk vermede ise kaburgalar arası kaslar ve diyafram kası gevşer. Göğüs boşluğu ve akciğerler daralır. Son olarak da alveollerdeki karbondioksit dışarı atılır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Doku

Doku

Bitki, hayvan ve insan organlarını meydana getiren, şekil ve yapı bakımından benzer olup, aynı vazifeyi gören, birbirleriyle sıkı alakaları olan aynı kökten gelen hücrelerin topluluğudur.

İlkel canlılar bütün hayatları boyunca bir tek hücre olarak kaldıkları halde yüksek organizmalar çok sayıda hücrelerin biraraya gelmesi ile meydana gelmiştir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Dolaşım Sistemi

Dolaşım Sistemi

Tüm canlı organizmaların yaşayabilmesi için beslenme-boşaltım, solunum yapması gereklidir. Gelişmiş yapılı, büyük vücutlu canlılarda besinlerin ve temiz havanın vücuda yayılmasını, hücrelerde oluşan artıkların boşaltım organlarına ulaştırılmasını sağlayan yapılara dolaşım sistemi denir.

Dolaşım sistemi; çiçekli bitkiler, eklem bacaklılar, yumuşakçalar, derisi dikenliler ve omurgalı canlılarda bulunur. Genel olarak tüm sistemlerle ilişkili olan dolaşım sistemi kalp, damarlar ve kan dokusundan oluşur.

İnsanlarda dolaşım sistemi;

* Sindirilmiş besinleri, su ve mineralleri hücrelere taşıma,
* Akciğerden alınan oksijeni hücrelere taşıma
* İç salgı bezlerinin ürettiği hormonları hedef organlara iletme
* Karaciğerin ürettiği ısıyı tüm vücuda yayma,
* Hücrelerin ürettiği artık maddeleri böbreğe ve deriye taşıma,
* Solunum sonucu oluşan karbondioksiti akciğerlere taşıma,
* Bağışıklık elemanı olan akyuvar ve antikorları vücuda yayma görevlerini yaparlar.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Döllenme

Döllenme

Sperm ve yumurta hücre çekirdeklerinin birleşmesine döllenme denir. döllenme dişinin fallop borularında gerçekleşir. Döllenmiş yumurtaya zigot denir. Zigotun mitoz bölünme sonucu gelişimini sürdürdüğü, ilk yedi haftalık evredeki haline embriyo denir. Bu evreden sonra embriyo küçük bir insan minyatürü halini alır. Yedinci haftadan doğuma kadar geçen sürede canlıya fetüs (cenin) denir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Eklemler

Eklemler

Eklemler, iskelet sistemimiz için oldukça önemli olan yapılardır. Kemiklerin birbirine bağlandıkları yerlerde bulunur. Hareket yeteneklerine göre eklemler üç çeşittir.

* Oynar Eklem: Kol ve bacaklarda olduğu gibi hareket yeteneği fazla olan eklemlerdir.
* Oynamaz Eklem: Kafatasını oluşturan kemikler arasında oynamaz eklem görülür. Bu kemikler, girinti ve çıkıntılarla birbirlerine oynamaz eklemlerle sıkıca bağlanırlar.
* Yarı Oynar Eklem: Omurgadaki omurlar arasındaki eklemler yarı oynar eklemlerdir. Sınırlı olarak hareket ederler.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Ekvator

Ekvator

Ekvator, kuzey ve güney yarıküreleri birbirinden ayıran hayali dairesel hattır. Kuzey ve Güney kutup noktalarına eşit uzaklıkta olan noktaların birleştirilmesiyle elde edilen çizgidir. Ekvator'un enlemi tanım gereği 0° dir.

Ekvator’un özellikleri:

• Ekvator'un uzunluğu 40.076.4 dür.
• Paralel dairelerinin sonudur. (199° Paraleli dünyayı kuzey ve güney olmak üzere iki yarı küreye ayırır.)
• Güneş ışınlarını yaklaşık olarak 6 Mart ve 14 Aralık’da dik açı ile alır (Ekinoks).
• Çizgisel hızın en fazla, yerçekiminin en az olduğu yerdir.
• Üzerinde gece ve gündüz süreleri her zaman eşittir. Her zaman yaz mevsimi yaşanır.
• Ekvator üzerinde meridyenlerin birbirlerine uzaklığı eşit ve 111 kmdir.
• Her meridyen arasında 9 günlük zaman farkı vardır. Güneş ışınları nerede olursa olsun bir meridyenden diğer meridyene farklı zamanlarda geçer.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Elektrik Enerjisi

Elektrik Enerjisi

Elektrik, elektriksel yükün varlığı ve akışından meydana gelen çeşitli olguları tanımlayan sözcüktür. Mıknatıslık (manyetizma) ile birlikte doğadaki temel etkileşimlerden biri olan elektromıknatıslığı oluşturur. Yıldırım, elektrik akımı ve elektrik alanı gibi yaygın olarak bilinen birçok olguyu bünyesinde barındırmanın yanı sıra, en önemli endüstriyel uygulamaları arasında elektronik ve elektrik gücü sayılabilir.

Elektriğin çoğu özellikleri 19. yüzyıl esnasında anlaşılmış olup, sanayi devriminin önemli etkenlerinden biridir. Günümüzde ise, elektrik uygarlığın ayrılmaz parçası konumundadır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Elektrik


Element

Element

Element, kimyasal metodlarla daha basit maddelere ayrışması mümkün olmayan basit maddedir. Örneğin su bir element değildir. Fakat suyun elektrolizinden elde edilen hidrojen ve oksijen birer elementtir. Saf şeker bir element değildir. Çünkü şekerden karbon, hidrojen ve oksijen çıkarılabilir.

Element, aynı cins ve kimya tepkimelerinde bölünmeyen en küçük parçaların yığınıdır. Bu parçalara atom denir. Farklı atomların birleşmesinden yeni bir madde olan bileşik elde edilir. Su, oksijen ve hidrojenden elde edilir. Bir element, herhangi bir enerji kullanılarak ( ısı, ışık, elektrik gibi) daha basit maddelere ayrıştırılamaz. Elementin diğer bir özelliği de bir bileşik vermek üzere kimyasal reaksiyona girdiği zaman ağırlığının değişmemesidir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Embriyo

Embriyo

Zigotun, arka arkaya mitoz bölünme geçirip hücre sayısının artmasına denir.

Yumurta ve sperm hücrelerinin birleşmesiyle oluşan zigot, çift sarmallı DNA moleküllerini içerir. Bitkiler, hayvanlar, ve bazı protistlerde zigot, mitozla bölünerek çok hücreli canlıyı oluşturur. Embriyo terimi, bu gelişim basamağının başka basamağa geçmesine kadar olan ilk zamanlarını anlatmak için kullanılır.

İnsanlarda, ilk sekiz haftalık döneme embriyonal dönem denilir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Fiziksel Değişim

Fiziksel Değişim

Fiziksel değişim, maddelerin yapısı değişmeden sadece dış görünüşünde meydana gelen değişimlere verilen isimdir. Fiziksel değişmeler sonucunda yeni maddeler oluşmaz. Sadece maddenin renk, şekil, büyüklük gibi özellikleri değişir. Diğer bir ifadeyle fiziksel değişim sonucunda maddenin kimliği değişmez.

Kağıdın yırtılması, kalemin kırılması, suyun buza dönüşmesi, çözünme olayı gibi değişiklikler fiziksel değişime örnektir. Fiziksel değişimin geri dönüşümü vardır. Tüm hal değişimleri fizikseldir. Ayrıca fiziksel değişime örnek verilmek istenirse odundan talaş yapılması ya da kumaşın kesilmesi örnek verilebilir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Gaz

Gaz

Normal basınç ve sıcaklıkta olduğu gibi kalan, içinde bulunduğu kabın her yanına yayılmak ve bu kabın iç bölgesinin her noktasına basınç yapma özelliğinde olan akışkan madde.

Maddenin üç halinden biridir. Bu haldeyken maddenin yoğunluğu çok az, akışkanlığı ise son derece fazladır. Gaz halindeki maddelerin belirli bir şekli ve hacmi yoktur.

Katı bir madde ısıtıldığı zaman, katı halden sıvı, sıvı halden de gaz haline geçer. Bu duruma faz (safha) değişikliği denir. Sıvıyı meydana getiren tanecikler (atom veya moleküller) birbirlerini çeker. Sıvı ısıtıldığı zaman, tanecikler arasındaki çekim kuvveti yenilir ve tanecikler sıvı fazdan (ortamdan) ayrılarak gaz haline dönüşürler. Gazı meydana getiren tanecikler her yönde hareket edebilir ve bulundukları kabın şeklini alırlar.

Gazlar birbiriyle her oranda karışabilir. Gazların birbiri ile oluşturdukları karışımlar homojendir. Hacimleri, dolayısıyla yoğunlukları basınç ve sıcaklığa göre değişir. Genellikle gazın basınç veya sıcaklığının az miktarda değişmesi, gazın hacminde çok büyük değişiklikler meydana getirir. Bütün gazların genişleme ve sıkışma katsayıları aynıdır. Fakat sıvı ve katıların böyle bir özelliği yoktur. Bu yüzden gazlar, katı ve sıvılardan daha kolay incelenir.

Hareket halindeki gaz moleküllerinin (taneciklerinin), bulunduğu kabın cidarına (duvarına) çarpması sonucu meydana gelen etkiye, gazın basıncı denir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Gümrük

Gümrük

1. Bir ülkenin giriş ve çıkışında gümrük denetim ve gözetiminin yapıldığı yerdir.
2. Bir ülkeye giren veya bir ülkeden çıkan mal ve eşya üzerinden alınan vergidir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Hak

Hak

1. Adaletin, hukukun gerektirdiği veya birine ayırdığı şey, gerçeğe uygunluk, doğruluk.
2. Bireyin, diğer insanların yaşama şekline müdahale etmeden, kendi yaşamına yön verme özgürlüğüdür.
3. Hukuk düzeninin kişilere tanımış olduğu yetkilerdir. Bu yetkilerin belirli bir sınırı vardır, aşıldığı takdirde aşan kişi cezanlandırılabilir ya da bu aşmayla hakkını ihlal ettiği kişiye tazminat ödemeye mahkum edilebilir. Hak kullanılırken başkalarının haklarını çiğnemek suç veya haksız fiil teşkil eder.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Hareket

Hareket

Bir varlığın belli bir noktaya göre yer değiştirmesine denir. Hareket, bir cismin sabit bir noktaya göre yerinin zamana karşı değişimidir.

Hareketle ilgili en temel kanunlar, Newton'un hareket kanunları olarak adlandırılan; hareket eden bir cismin davranışlarının Isaac Newton tarafından incelenmesi ile elde edilmiş olan kanunlardır.

Newton'un hareket kanunları şu şekilde ifade edilebilir:

Newton'un I. Hareket kanunu (Eylemsizlik): Bir cisme etki eden net bir kuvvet yoksa, o cisim durur ya da sabit hızla doğrusal hareket yapıyorsa bu hareketine devam eder.

Newton'un II. Hareket kanunu: Bir cismin momentumunun zamana karşı değişimi, cisme etki eden net kuvvet ile orantılı ve aynı yöndedir. Şu şekilde denklemsel olarak ifade edilebilir.
(P : momentum; t: zaman; F: kuvvet; M: kütle; V: hız; a: ivme)

Newton'un III. Hareket kanunu (Etki-Tepki): Evrendeki tüm kuvvetler birbirine eşit ve zıt yönlü çiftler halindedir. Yani bir cisim üzerine etki etmekte olan her harici kuvvet için ona eşit ve zıt yönde bir kuvvet bulunmaktadır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Hareket Enerjisi

Hareket Enerjisi

Hareket halindeki cisimlerin sahip olduğu enerjiye denir. Örneğin; koşan bir insanın, yuvarlanan bir topun, dereden akan suyun, yüzen bir balığın, havada uçan bir kuşun sahip olduğu enerji.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Harita

Harita

Coğrafya, tarih, dil, nüfus vb. olgularla ilgili yeryüzünün veya bir parçasının, belli bir orana göre küçültülerek düzlem üzerine çizilen taslağıdır.

Haritalar içerisinde ayrıca kullanıcı için faydalı olabilecek olan bilgiler de verilir. Özellikle turistik cep haritalarında harita dışında kalan veya haritanın arka sayfasında rehber bilgiler verilir. Bazı ülkeler tarafından hazırlanmış olan askeri amaçlı haritalarda da aynı amaçla harita etrafında kullanıcıya ayrıntılı bilgiler verildiği bilinmektedir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Hayat Döngüsü

Hayat Döngüsü

Bir hayvan, doğumundan itibaren yetişkin hale gelmesi için belirli aşamalar geçirir. Birbirini takip eden bu gelişim dönemleri hayvanların hayat döngüsünü oluşturur. Hayvanların kendilerine özgü hayat döngüleri vardır.

Çevremizde gördüğümüz pek çok hayvan doğurarak ürer. Koyun, kaplan, aslan, at, kedi ve köpek gibi hayvanlar yavrularını doğurarak ürerler.

Kuş, yılan, kertenkele ve timsah gibi hayvanlar ise yumurtayla ürerler. Bu canlıların yavruları yumurta içerisinde gelişerek dünyaya gelir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Hayvan

Hayvan

Hayvan, canlılar dünyasının ökaryotlar (Eukaryota) üst âlemindeki hayvanlar (Animalia) âleminde sınıflanan canlıların ortak adıdır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Hücre

Hücre

Canlıların temel yapı ve işlevsel birimi hücredir. Bütün canlılar bir ya da daha fazla hücreden meydana gelmiştir. Kalıtım materyali hücrede bulunur. Modern Hücre Teorisi'ne göre yeni hücreler varolan hücrelerin çoğalması ile oluşur.

Ökaryotik Hücre Yapısı:

1) Çekirdekçik
2) Çekirdek
3) Ribozom
4) Vezikül
5) Granüllü (Tanecikli)Endoplazmik Retikulum
6) Golgi Aygıtı
7) Sitoiskelet
8) Granülsüz (Düz)Endoplazmik Retikulum
9) Mitokondriler
10) Koful
11) Sitoplazma
12) Lizozom
13) Sentriyoller

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Hücre

Hücre

Canlıların temel yapı ve işlevsel birimi hücredir. Bütün canlılar bir ya da daha fazla hücreden meydana gelmiştir. Kalıtım materyali hücrede bulunur. Modern Hücre Teorisi'ne göre yeni hücreler varolan hücrelerin çoğalması ile oluşur.

Ökaryotik Hücre Yapısı:

1) Çekirdekçik
2) Çekirdek
3) Ribozom
4) Vezikül
5) Granüllü (Tanecikli)Endoplazmik Retikulum
6) Golgi Aygıtı
7) Sitoiskelet
8) Granülsüz (Düz)Endoplazmik Retikulum
9) Mitokondriler
10) Koful
11) Sitoplazma
12) Lizozom
13) Sentriyoller

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


İlaç

İlaç

İlaç, canlı hücre üzerinde meydana getirdiği tesir ile bir hastalığın teşhisini, iyileştirilmesi veya semptomlarının azaltılması amacıyla tedavisini veya bu hastalıktan korunmayı mümkün kılan, canlılara değişik uygulama yöntemleri ile verilen doğal, yarı sentetik veya sentetik kimyasal preparatlardır.

Ticari ilaçlar ilaç firmaları tarafından üretilir ve genellikle patentlidir. Etken maddesinin patent süresi dolmuş ve birden çok firmanın üretebildiği ilaçlara ise jenerik ilaçlar denir. İlaçlar uygulama yoluna, kimyasal özelliklerine ve etkilediği biyolojik sitemlere göre sınırlandırılabilir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


İletken Maddeler

İletken Maddeler

Elektriği ileten maddelere iletken maddeler denir. Bu maddeler elektrik akımını iletebilirler. Atomlarının dış yörüngesindeki elektronlar atoma zayıf olarak bağlıdır. Isı, ışık ve elektriksel etki altında kolaylıkla atomdan ayrılırlar.

Altın,gümüş,bakır iyi iletkenlerdir.

Metaller de, iyi iletken ve kötü iletken olarak kendi aralarında gruplara ayrılır.

Bakır tam saf olarak elde edilmediğinden, altın ve gümüşe göre biraz daha kötü iletkendir. Ancak ucuz ve bol olduğundan en çok kullanılan metaldir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Elektrik


İnsan

İnsan

Memelilerden, iki eli olan, iki ayak üzerinde dolaşan, sözle anlaşan, akıl ve düşünme yeteneği olan en gelişmiş canlı.

İnsan; dik duruşa, görece gelişmiş bir beyine, soyut düşünme yeteneğine, konuşma (dil kullanma) kabiliyetine, alet kullanma ve üretme becerisine sahiptir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


İskelet Sistemi

İskelet Sistemi

İskelet sistemimiz vücudumuzun çatısını oluşturur. Vücudumuzdaki hayati organlarımızı korur, hareket etmemizi sağlar, bazı tuzları ve başka maddeleri depolar, kanımızdaki oksijenin taşınmasından sorumlu alyuvarların üretimini sağlar.

İskeletimiz toplam 206 kemik, eklemler ve bu kemikleri bağlayan bağlardan oluşmuştur.

İskelet, kaslar, kirişler, eklem bağları ve eklemler hareket sistemini oluşturur. İskelet, dayanıklık ve destek sağlar, kasların hareket etmesini sağlayan altyapıyı oluşturur. Ayrıca göğüs kafesi ve kafatası gibi kemikler, iç organları adeta bir kalkan gibi koruma görevini üstlenir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Kalp

Kalp

Kalp; kalp kası olarak bilinen özel bir tip çizgili kastan oluşmuş, kendiliğinden kasılma özelliğine sahip kuvvetli bir pompadır.

Metabolizma faaliyetleri sonucunda oluşan artık ürünlerin de vücuttan uzaklaştırılması, vücut ısısının düzenlenmesi, asit-baz dengesinin korunması, hormonlar ve enzimlerin vücudun gerekli bölgelerine taşınması gerekir. Bütün bu işlemleri kalp ve damarlardan oluşan dolaşım sistemi yapar.

Kalp bu sistem içerisinde motor görevi yapar. Kalp insanda dakikada 60-80 vuruş arasında değişen bir hızla günde 9000 litre kanı vücuda pompalar. Günde yaklaşık 100 bin, yılda 40 milyon, tüm insan hayatı boyunca yaklaşık 2,5 milyar kere, hiç durmadan yaklaşık 8 bin ton kanı vücuda pompalar. Normal bir insanda ortalama ağırlığı 250-300 gramdır.

Kalp memelilerde 4 odacıklı ve 4 kapakçıklıdır. Odacıklar sağ odacıklar ve sol odacıklar olarak 2 ana bölümden oluşur:

Sağ bölüm, kanın vücuttan döndüğü odacık olan sağ kulakçık (atriyum) sonra triküsbit kapak adı verilen 3 yaprakçıklı bir kapakçık ile ana odacık olan sağ karıncıktan (ventrikül) oluşur.

Kan vücutta oksijeni ve besin öğeleri kullanıldıktan sonra vena cava adı verilen 2 adet ana toplardamar ile sağ kulakçığa gelir.

Sağ kulakçıktan kan, yerçekimi ve kulakçık kasılması ile aradaki kapak olan triküsbit kapaktan (3 yaprakçıklı kapak) geçerek sağ karıncığa girer.

Sağ karıncık ile pulmoner atardamar arasındaki kapağa da pulmoner kapakçık adı verilir. Sağ karıncık kanı pulmoner atardamar adını verdiğimiz bir damar yoluyla akciğerlere pompalar.

Sol bölüme kan, akciğerlerden oksijenle zenginleştirilmiş olarak gelir. Sol kulakçığa gelen bu kan, yerçekiminin de etkisi ile ve biraz da sol kulakçığın kasılması yardımı ile sonraki kapak olan mitral kapakçık adı verilen 2 yaprakçıklı bir kapaktan sol karıncığa akar.

Sol karıncık ile aort atardamarı arasında aort kapakçığı denilen 3 yaprakçıklı bir kapak bulunmaktadır. Sol karıncıktan temiz kan, güçlü kasların kasılması etkisi ile aort atardamarı denilen ana atardamar vasıtasıyla vücuda sunulur.

Elimizi göğsümüzün sol tarafına götürdüğümüzde kalbimizden gelen sesin nedeni, kulakçık ile karıncık arasındaki kapakçıkların açılıp kapanmasıdır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Kan

Kan

Kan; atardamar, toplardamar ve kılcal damarlardan oluşan damar ağının içinde dolaşan; akıcı plazma ve hücrelerden (alyuvar, akyuvar ve kan pulcukları) meydana gelmiş kırmızı renkli hayati bir sıvıdır.

Kanın ana işlevi besin maddelerinin (oksijen, glikoz) ve yapısal elemanların sağlanması ve atık maddelerin
(karbondioksit, laktik asit vs.) atılmasının sağlanmasıdır.

Her bedende 3.1 ile 5.2 litre arası kan bulunur. Bu miktar ortalama vücut ağırlığının %7-8'ini oluşturur. Kanın yarısı, sıvı olan bölümden yani plazmadan meydana gelir. Diğer yarısı ise kanın içinde çeşitli görevler üstlenmiş olan hücreler veya moleküllerdir.

Kandaki hücreler, vücuttaki kan miktarının yarısını oluşturmalarına rağmen, yan yana dizildikleri takdirde 96.500 km'lik bir çizgi oluşturabilecek kadar fazladırlar. Bu, dünyanın çevresini iki kez dolaşmaya yeterli bir uzunluktur.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Kan Grupları

Kan Grupları

Ülkemizde ve dünyada yaygın olarak kullanılmakta olan kan grubu sistemleri, ABO ve Rh sistemleridir. ABO grup sistemine göre kan grupları, A, B, AB ve O grubu diye dörde ayrılırken, Rh sistemine göre ise, RhD Pozitif ve RhD Negatif diye ikiye ayrılır. Her iki sistem birlikte kullanıldığından, ortaya sekiz farklı kan grubu çıkar. Ancak kan grupları, sadece bununla sınırlı değildir. Bazı kişilerde hem ABO grup sistemine ait alt gruplar (A1,A2,gibi) ve hem de Rh sistemine ait alt gruplar (D, d, C, c, E, e... gibi) bulunmaktadır. Bir kanın 'Rh Negatif' diye nitelenebilmesi için bu alt grup antijenlerinden hiçbirinin bulunmaması gerekir.

Kan Uyum Tablosu:

Kan grubu AB Rh+: Tüm kan gruplarından kan alırlar. Tablonun devamını incelerseniz; AB Rh+ kan grubu hiçbir kan grubuna kan verememektedir.
Kan grubu AB Rh-: 0 Rh-, A Rh-, B Rh-, AB Rh- kan gruplarından kan alırlar.
Kan grubu A Rh+: 0 Rh-, 0 Rh+, A Rh-, A Rh+ kan gruplarından kan alırlar.
Kan grubu A Rh-: 0 Rh-, A Rh- kan gruplarından kan alırlar.
Kan grubu B Rh+: 0 Rh-, 0 Rh+, B Rh-, B Rh+ kan gruplarından kan alırlar.
Kan grubu B Rh-: 0 Rh-, B Rh- kan gruplarından kan alırlar.
Kan grubu 0 Rh+: 0 Rh-, 0 Rh+ kan gruplarından kan alırlar.
Kan grubu 0 Rh-: 0 Rh- kan grubundan kan alırlar. Yani 0 Rh- kan grubuna sahip olanlar bir tek 0 Rh- kan grubundan kan alırlar. Fakat tüm kan gruplarına kan verebilirler.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Kan Pulcuğu

Kan Pulcuğu

Kan pulcukları yani trombositler kanın pıhtılaşmasını sağlar. Mesela elimizde bir yara kanadığı zaman bir süre sonra kan akışı durur. Bu kan pulcukları sayesinde olur. Pıhtılaşma yaşam için önemlidir. Özellikle akraba evliliklerinde kan pıhtılaşmaması denilen

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Kaslar

Kaslar

Kaslarımız kas hücrelerinden oluşur. Kas hücreleri bir araya gelerek kas liflerini, kas lifleri de bir araya gelerek kasları oluştururlar. İskeletimizi hareket ettiren yapılar kaslarımızdır. İnsan vücudunun hemen hemen yarısını kaslar oluşturur.

Kaslarımızın çalışması için bir uyartının olması gerekir. Kasların en önemli özellikleri:

* Uyartıları, kas içinde bir baştan diğer başa kadar iletir.
* Uyartılara, kasılma ve gevşeme şeklinde cevap verirler.
* Uyartılara cevap verirken kimyasal enerjiyi mekanik enerjiye dönüştürürler.
* Kısmen destek görevi yaparlar.

Kaslar, iskeletle beraber canlıya hem destek olur hem de iskeletin hareketini sağlar. İskeletin dikliği ve organizmanın şekil alması kaslar sayesinde olur. Omurgalılarda kaslar, eklemlerle birbirine bağlanmış olan iskeletin, kasılıp gevşeme ile hareket etmesini sağlar. Ayrıca omurgalılarda iç organların yapısında yer alan kaslar bu organlarda da hareketi sağlar. Örneğin sindirim sistemimizdeki kasların kasılması besinin sindirim borusunda ilerlemesini gerçekleştirir.

Canlılarda yapılarına göre iki tip kas vardır. Bunlar düz kas ve çizgili kaslardır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Katı

Katı

Maddenin üç temel hâlinden biri.

Maddenin, atomları arasındaki boşluğun en az olduğu halidir. ‘Katı’ olarak adlandırılan bu haldeki maddelerin kütlesi, hacmi ve şekli belirlidir. Bir dış etkiye maruz kalmadıkça değişmez. Sıvıların aksine katılar akışkan değildir. Fiziksel yollarla, diğer üç hal olan sıvı, gaz ve plazmaya dönüştürülebilirler. Altın demir gibi madenler katı maddelere örnektir.

Gaz ya da sıvı hâldeki madde katı hâle dönüşürken maddeyi oluşturan atomlar daha düzenli bir üç boyutlu yapıya geçer. Katı durumdaki bir maddenin atomları arasındaki boşluk azalır. Bu nedenle aralarındaki çekim kuvveti de artar.

Katı maddelerin biçim değiştirebilmesi için dışarıdan bir kuvvetin etki etmesi gerekir. Maddenin bu kuvvete göstereceği direniş, onun dayanıklılığını gösterir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Kemikler

Kemikler

Kemikler biçimlerine göre ikiye ayrılırlar: yassı (kafatası ve omur kemikleri gibi) ve uzun kemikler (uyluk kemiği veya kol kemikleri gibi). Ancak iç yapıları hemen hemen aynıdır.

Kalsiyum ve diğer minerallerden oluşan hidroksipatit, vücudun kalsiyum deposudur ve kemiğin sağlamlığından sorumludur. Kemiğin içinde bulunan kemik iliğinin yumuşak ve gözenekli bir yapısı vardır; burada kan hücrelerinin üretildiği hücreler bulunur.

Damarlar kemiklerin içinden geçer ve etrafı sinirlerle çevrilmiştir. Kemiklerin arasında eklemler bulunur. Eklemin yapısı, hareketin yönünü ve derecesini belirler. Kafatası kemikleri arasında bulunan eklemler yetişkinlerde hareketsizdir. Diğer eklemler belirli oranda hareket ederler.

Kemikler şekilleri bakımından 5 gruba ayrılırlar:

* Uzun Kemikler: Kol ve bacaklarımızdaki kemikler gibi uzunluğu genişliğinden fazla olan kemiklerdir.
* Kısa Kemikler: El ve ayak bileklerimizde yer alan kemiklerde olduğu gibi uzunluğu ve genişliği arasında önemli bir fark bulunmayan kemiklerdir.
* Yassı Kemikler: Kafa, kaburga kemiklerimiz gibi ince ve yassı kemiklerdir.
* Düzensiz Kemikler: Çene kemiğimiz ve omurlarımızda olduğu gibi düzensiz şekilli kemiklerdir.
* Havalı Kemikler: Elmacık kemikleri, alın kemiği gibi içinde hava dolu boşluklar içeren kemikler.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Kıkırdak

Kıkırdak

Kıkırdak veya kartilaj, hayvansal bir dokudur. Vücutta yarı taşıyıcı bir görev üstlenir. Kemikdifüzyon yoluyla madde alış verişi yaparlar. Kıkırdak; eklemlerde, göğüs kafesinde, kulakta, burunda, boğazda ve omurlararası disklerde bulunur.

Üç ana kıkırdak tipi mevcuttur: hiyalin, elastik ve fibröz kıkırdak (fibrokartilaj)

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Kimyasal Değişim

Kimyasal Değişim

Tebeşiri (kalsiyum karbonat) şiddetle ısıtırsak, karbon dioksit açığa çıkar, geriye kireç (kalsiyum oksit) kalır. Çinkoya sulandırılmış sülfürik asit katarsak, hidrojen açığa çıkar ve çinko sülfat oluşur. Sodyum klorüre gümüş nitrat katarsak, beyaz, katı bir madde olan gümüş klorür dibe çökelir, sodyum nitrat ise bir eriyik halinde kalır.

Bütün bunlar kimyasal değişimlere birkaç örnektir. Bu değişimler sırasında, kimyasal reaksiyona giren moleküllerin içindeki atomlar değişik moleküller meydana getirmek üzere yeniden gruplaşırlar.

Kimyasal reaksiyonların belli bir hızla yer alabilmesi için çok kez ısıtma yoluna baş vurulur. Kimi zaman basınç da gerekebilir. Bazı kimyasal reaksiyonlar ise, bir katalizörün yardımı olmaksızın yer almaz. Katalizör kimyasal reaksiyonu hızlandıran ama reaksiyona girmeyen bir maddedir. Kimyasal değişimleri belirtmek için en uygun yol, elemanları temsil eden simgeler ve formüller kullanmaktır. Bunlara “kimyasal denklemler” denir.

Kimyasal bir denklem kurarken, kimyasal reaksiyona giren maddeleri ya da belirteçleri sola, reaksiyon sonunda elde edilen ürünleri ise sağa yazarız; tıpkı basit bir aritmetik denkleminde olduğu gibi. Örneğin, bir molekül hidrojen ile bir molekül klor birleşince iki molekül hidrojen klorid meydana gelir.

Kimyasal bir reaksiyonda yoktan bir atom var edilemeyeceği gibi, var olan atomlar da yok olmaz. Dolayısıyla denklemin iki yanındaki atomların sayısı her zaman eşittir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Kutup

Kutup

1. Yer yuvarlağının, ekvatordan en uzak olan yer ekseninin geçtiği var sayılan iki noktasından her biri.
2. Birbiriyle karşıt olan şeylerden her biri.
3. Elektrik akımını oluşturan gerilim ayrılığının en yüksek dereceyi bulduğu iki noktadan her biri.
4. Bir mıknatıs demirinin iki ucundan her biri.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Kuvvet

Kuvvet

Fizikte kuvvet, kütleli bir cisme hareket kazandıran etkidir. Hem yönü hem de büyüklüğü olan kuvvet, vektörel bir niceliktir.

Newton'un ikinci yasasına göre sabit kütleli bir cisim, üzerine uygulanan net kuvvetle doğru, cismin kütlesi ile ters orantılı bir şekilde hızlanır. Bir cisme uygulanan net kuvvet, cismin kazandığı momentumun zamana bağlı değişimine eşittir.

Üç boyutlu nesnelere uygulanan kuvvet de nesnenin dönmesine veya deforme olmasına veya basınçta değişime ve hatta bazı durumlarda hacmin değişimine sebep olabilir. Bir eksen etrafında dönme hızında değişime sebep olan kuvvet eğilimine tork denir. Deformasyon ve basınç bir nesne dahilindeki zorlama kuvvetlerinin sonucudur.

Kuvvet vektörel bir büyüklüktür. Dolayısıyla vektörlerle ilgili bütün özellikler kuvvetler için de geçerlidir. Kuvvet ‘F’ harfi ile gösterilir ve ‘dinamometre‘ denilen yaylı kantarla ölçülür.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Küresel Sorun

Küresel Sorun

Yeryüzünde yaşayan insanların tümünü ilgilendiren sorunlardır. Örneğin bir atom bombasının atılması tüm insanlığı ilgilendirmektedir. Bu bomba her ne kadar belirli bölgedeki insanların ölümüne neden olmuşsa da dünyanın her yerindeki insanlar derin üzüntü duymakta ve psikolojik olarak etkilenmektedirler. Ozon tabakasının delinmesi, küresel ısınmaya yol açacağı için küresel bir sorundur. Tüm insanlığı ilgilendiren sorunların tümüne küresel sorun denilmektedir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Kütle

Kütle

Bir madde miktarıdır. Ayrıca nesnenin hareket etmeye karşı gösterdiği direnç olarak da adlandırılabilir. Kütlesi büyük olan nesneye aynı kuvvet uygulandığında hızlanması daha düşük olur. Diğer bir deyişle kütlesi büyük olan daha büyük eylemsizliğe sahiptir.

Günlük kullanımda kütle genellikle ağırlık ile karıştırılır. Kütle, bulunduğu ortamın yer çekimine göre değişmez bir değerdir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Lenf

Lenf

Lenf ya da Akkan, akyuvar içeren, kan plazmasına benzeyen renksiz sıvıdır. Başka bir anlatımla lenf damarları içerisinde dolaşan, kan plazması ve lenf proteinlerinden oluşan dolaşım sıvısıdır.

Lenfatik sistem veya lenf sistemi lenf sıvısı, lenf damarları ve lenf düğümlerinden oluşan bir organ sistemidir. İkinci bir dolaşım sistemi olarak tanımlanabilecek olan lenf sistemi yine de yapısı itibariyle dolaşım sisteminden çok farklıdır. Dolaşım sisteminden bağımsız olarak çalışan lenfatik sistem bağışıklık sistemi içeriğini yine dolaşım sistemine boşaltır ve genel olarak bağışıklıkta rol alır. Lenf sistemi kan dolaşımı gibi doku ve hücrelerdeki artık maddeleri toplar , fakat lenf sisteminin bu taşıma işlemi oldukça farklıdır. Kan dolaşımı atar ve toplar damarlardan oluşurken, lenf sistemi tek yönlü yol gibi sadece toplama işlemi yapar. Hücreler arasında kalan artık maddeleri lenf sistemi alarak ana lenf damarına (kanalına) ulaştırır, bu kanalda artık maddeleri toplar damarlara verir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Madde

Madde

Boşlukta yer kaplayan (hacim), kütlesi olan tanecikli yapılara madde denir.

Madde, saf madde ve saf olmayan madde (karışım) olarak ikiye ayrılabilir. Saf maddenin belirli özellikleri vardır ve bu özellikleri hiç değişmez.

Maddede daima değişiklikler olabilmektedir. Maddede meydana gelen değişikliklere olay denir. Bu da fiziksel ve kimyasal olmak üzere ikiye ayrılır:

• Fiziksel olay: O maddenin yapısını değiştirmeyen olaydır. Kâğıdın yırtılması, fiziki bir olaydır. Çünkü kağıdın şekli değişmiştir fakat özü yine kâğıttır.

• Kimyasal olay: O maddenin yapısını değiştiren olaydır. Kâğıdın yanması gibi...

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Metal

Metal

Metal; yüksek elektrik ve ısı iletkenliği, kendine özgü parlaklığı olan, şekillendirmeye yatkın, katyon oluşturma eğilimi yüksek, oksijenle birleşerek çoğunlukla bazik oksitler veren elementlerdir.

Metaller, kendi aralarında: soy metaller (altın, gümüş,platin gibi) ve soy olmayan metaller (demir, çinko, aliminyum gibi) şeklinde sınıflandırılabilir. Yarı metaller, iyi metal özelliği göstermez. Bu elementler hem metal, hem de ametal özelliği gösterir. Silisyum, bor, antimun, arsenik gibi elementler yarı metaldir.

Doğada ametaller daha çok bulunsa da periyodik tablodaki elementlerin çoğu metaldir.

Özellikleri

1. Metallerin hepsi (cıva elementi hariç) oda koşullarında katıdır.
2. Bütün metaller parlaktır (Metalik parlaklık). Işığı yansıtırlar.
3. Metaller sert ve yumuşak olabilir. Sert olan metal yumuşak olanı çizer.
4. Metaller; tel, levha ve toz haline gelebilir. Metaller esnektir; eğilip bükülebilir.
5. Elektrik ve ısıyı iletir.
6. Soy metaller (altın, platin gibi) dışında diğer metaller havada paslanır.
7. Metaller birbirleriyle bileşik yapmaz. Ancak birbiri içinde eritilerek karıştırılabilirler ve alaşım oluştururlar.
8. İki veya daha çok metal birbiriyle molekül oluşturmaz.
9. Moleküllerin öz kütleleri büyük, erime noktaları yüksektir. Örneğin, demir 1535°C'de erir. Yoğunluğu 7,8 g/cm3'tür.
10. Metaller, daima elektron vererek (+) yüklü iyon (katyon) olmak ister. Çünkü son yörüngelerinde 1, 2, 3 elektron barındırabilirler.
11. Metallerin çoğuna (Na, Mg, Fe, Zn gibi) asitler etki eder. Bunun sonucunda tuz oluşur ve hidrojen gazı açığa çıkar.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Elektrik


Meyve

Meyve

Çiçeğin dişi organının, döllenme sonucunda farklılaşıp yumurtalığın gelişmesiyle meydana gelen ve tohumları taşıyan organa denir.

Olgunlaşma esnasında çiçeğin ovaryumundan başka, diğer kısımları genellikle dökülür.Ovaryumu meydana getiren karpeller (meyve yaprağı) meyve kabuğu (perikarp) haline ve ovaryum içindeki tohum taslakları da tohum haline döner.

Meyveleri; basit meyveler, küme (agregat) meyveler ve bileşik meyveler olmak üzere üç kısma ayırmak mümkündür:

Basit meyveler bir çiçeğe ait bir tek ovaryumun gelişmesiyle meydana gelir. Agregat meyveler, bir çiçeğe ait birbirinden ayrı ovaryumlardan (mesela böğürtlen, çilek gibi); bileşik meyveler ise birden fazla çiçeğe ait ovaryumların bir bütün olarak gelişmesiyle meydana gelir (mesela dut ve incirde olduğu gibi).

Basit meyveler, kuru ve etli meyveler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Fındık, buğday, ayçiçeği, keçiboynuzu, bakla ve fasulye kuru meyvelere misal verilebilir. Etli meyveler de üzümsü (bakka) ve eriksi (drupa) olmak üzere ikiye ayrılır.

Üzümsü meyvelerde dış kabuk (ekzokarp) ince ve zarımsıdır. Orta (mezokarp) ve iç (endokarp) kısım etlidir. Bu tip meyvelere üzüm, portakal, limon, kabak misal gösterilebilir. Eriksi meyvelerde ise iç kısım (endokarp) sertleşmiştir (Erik, kiraz, şeftalide olduğu gibi).

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Mikroorganizma

Mikroorganizma

Bir mikroorganizma veya mikrop, mikroskobik bir organizmadır.

Mikroorganizmalar çok çeşitlidir. Bu tanımlama bakterileri, mantarları, arkeaları, protistleri, mikroskobik bitkileri (Yeşil algler denen); ve plankton, planarya ve Amip gibi mikro hayvanları da içine almaktadır. Bazıları virüsleri mikroorganizmaların içine dahil etse de, bunlar canlı olmayan olarak da kabul edilmektedir.

Mikroplardan aynı zamanda biyoteknoloji ile hem geleneksel besin ve yiyecek hazırlama yöntemlerinde hem de genetik mühendisliğine dayalı modern teknolojilerde yararlanılmaktadır. Ancak patojenik mikroorganizmalar zararlıdır çünkü onlar milyonlarca insan, hayvan ve bitkinin ölümüne neden olacak şekilde diğer organizmalara girer ve onların içinde çoğalırlar.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Milat

Milat

İsa'nın doğum tarihine dair net bir bilgi olmamakla birlikte, Gregoryen Takvimi'ne (Miladi Takvim) göre oluşturulmuş zaman çizelgesinde '0' noktası olarak kabul edilir. Bu tarihten önceki tarihler Milattan Önce (M.Ö.), bu tarihten sonraki tarihler Milattan Sonra (M.S.) olarak tanımlanırlar. Ayrıca İsa'dan Önce (İ.Ö.) ve İsa'dan Sonra (İ.S.) terimleri de aynı anlamda kullanılır.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Molekül

Molekül

Aynı elemanın birden fazla atomunun birleşmesiyle meydana gelen atom gurubuna molekül denir. Moleküldeki atom sayısı en az iki tanedir. Fakat soy gazlarda olduğu gibi bir atomluk moleküller de vardır.

Bu açıklamadan kolayca anlaşılacağı gibi, bütün cisimler moleküllerden meydana gelmiştir. Gazlarda ve sıvılarda moleküller serbesttir. Hareket edebilirler. Gazlarda ve sıvılardaki molekül hareketliliği, bunu ilk kez 1827 yılında fark eden ve açıklayan Robert Brown'ın adından dolayı 'Brown Hareketleri' diye adlandırılmıştır.

Molekül, ayrı elemanların bir atomuyla ya da birden fazla atomunun birleşmesiyle de oluşabilir. Örneğin karbonmonoksit gazının molekülü, 1 karbon Atomu ile 1 Oksijen atomunun birleşmesinden meydana gelmiştir. Burada belirtilmesi gereken önemli bir nokta; molekülün, bir maddenin kendi başına bulunabilen en küçük miktarı olduğudur. Ancak, bu durumdaki molekül o maddenin bütün özelliklerini taşır.

Katı cisimlerde moleküller titreşim hareketi yapabilirler, aralarında güçlü bir çekim kuvveti vardır. Bu nedenle ayrı ayrı yer değiştiremezler. Daha yukarda değinmiş olduğumuz gibi, moleküllerde atom sayısı çok çeşitlilik gösterir. Alkol molekülü 9 atomludur. Gliserin 14, şeker (sakkaroz) 45, nişasta 4000 atomludur.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Monarşi

Monarşi

Monarşi, bir hükümdarın devlet başkanı olduğu bir yönetim biçimidir. Saltanatın bir başka adıdır. Bu hükümdar, Türkçede kral, imparator, şah, padişah, prens, emir, kont, oymakbeyi gibi çeşitli adlar alabilir. Bir monarşiyi diğer yönetim biçimlerinden ayıran en önemli özellik, devlet başkanının bu yetkiyi yaşamı boyunca elinde bulundurmasıdır. Cumhuriyetlerde ise devlet başkanı seçimle işbaşına gelir. 'Monarşi' sözcüğü dilimize Fransızca 'Monarchie' kelimesinden gelir. Cezalandırma ve bağışlama yetkileri sadece hükümdarın elindedir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Net Kuvvet

Net Kuvvet

Bir sisteme etki eden kuvvetlerin vektörel bileşkesidir. Bileşke kuvvet adıyla da bilinir.

Bir masanın birbirine zıt yönde iki farklı kuvvete maruz kalarak hareket ettiğini düşünelim. Cismin hareketi, büyük olan kuvvetin yönünde ve kuvvetlerin bileşkesi kadar kuvvetle ilerler.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Okyanus

Okyanus

Okyanuslar kıtaları birbirinden ayıran engin, açık denizlerdir. Yeryüzünün yaklaşık üçte ikisini (%70’ini) kaplarlar ve bu alanın yaklaşık yarısında su seviyesi 3000 metrenin üzerindedir.

Okyanusların oluşmasından bu yana yağmur toprağa düşmekte ve kayalardaki tuzu denizlere taşımaktadır. Bu nedenle deniz suyu tuzludur. Ortalama olarak okyanus ağırlığının %2.9'unu tuz oluşturur.

Okyanusların ortalama derinliği 5.000 metre civarındadır ve en derin okyanus çukuru 11.000 metreye ulaşır.

Okyanusun üst birkaç metresi, tropikal bölgelerde 26 santigrat derece sıcaklığında olabilir. Isıyı, gün boyunca güneş ışığından alır ve geceleri atmosferi ısıtırlar. Okyanusun bu katmanı, atmosferin tamamından daha fazla ısı içerir.

Okyanuslar beş tanedir:
• Büyük Okyanus
• Atlas Okyanusu
• Hint Okyanusu
• Güney Okyanusu
• Arktik Okyanusu

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Oligarşi

Oligarşi

Sadece belirli bir zümrenin bir ülkeyi yönetmesiyle ortaya çıkan yönetim biçimidir.

Genelde yönetimdeki grup, askeri, siyasi veya maddi olarak ülkenin önde gelen gruplarından birisidir. Bazı siyaset bilimcileri, yönetim şekli ne olursa olsun, her devletin yönetiminde mutlaka bir oligarşi olduğunu belirtirler. Oligarşi, küçük bir azınlığın yönetimde olduğu devlet biçimidir. Bu açıdan ele alındığında, oligarşi kavramı, devletin tüm kurumlarının küçük bir azınlığının kontrolünde olması demektir. Yarı sömürge ülkelerde çok raslanır.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Organ

Organ

Organ, belirli bir görevi veya görevler bütününü yapan doku grubudur.

Sıradan hayvanlar (insanlar dahil), kalp, akciğer, beyin, göz, mide, dalak, pankreas, böbrekler, karaciğer, bağırsaklar, deri, rahim ve idrar torbası gibi organlara sahiptirler.

İlgili organlar bütününe organ sistemi denir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Organik Tarım

Organik Tarım

Üretimde kimyasal girdi kullanmadan, üretimden tüketime kadar her aşaması kontrollü ve sertifikalı tarımsal üretim biçimidir. Organik tarımın amacı; toprak ve su kaynakları ile havayı kirletmeden, çevre, bitki, hayvan ve insan sağlığını korumaktır.

Organik ürünler ticarete konu olunca beraberinde kontrol ve sertifikasyona ilişkin yasal düzenlemeler gündeme gelmiştir. Avrupa’da önceleri her ülke kendine göre bazı düzenlemeler yapmış, daha sonra 24 Haziran 1991 tarihinde Avrupa Topluluğu içinde organik tarım faaliyetlerini düzenleyen 2092/91 sayılı yönetmelik yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Ülkemizde organik tarım faaliyetleri 1986 yılında Avrupa’daki gelişmelerden farklı şekilde, ithalatçı firmaların istekleri doğrultusunda, ihracata yönelik olarak başlamıştır. Önceleri ithalatçı ülkelerin bu konudaki mevzuatına uygun olarak yapılan üretim ve ihracata, 1991 yılından sonra Avrupa Topluluğunun yukarıda adı geçen Yönetmeliği doğrultusunda devam edilmiştir.

Daha sonra Avrupa Topluluğu’ndaki gelişmelere uyum sağlamak üzere Tarım ve Köyişleri Bakanlığı çeşitli kurum ve kuruluşların işbirliği ile Yönetmelik hazırlama çalışmalarına başlamıştır. Son olarak organik ürünlerin üretimi, tüketimi ve denetlenmesine dair kanun tasarısı 5262 sayılı ‘Organik Tarım Kanunu’ 03.12.2004 tarihli ve 25659 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Bu Kanun gereğince hazırlanan ‘Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’ 10.06. 2005 tarihli ve 25841 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Organik Tarım Kanun ve Yönetmelik esaslarına göre üretilen bitkisel ve hayvansal tüm ürünler organik olarak değerlendirilir ve Yönetmelikte ayrıntıları verilen etiket ve özel organik tarım logosu ile pazarlanır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Organizma

Organizma

Organizma, tek bir bütün oluşturacak şekilde çalışan ve birbirleriyle sürekli uyum içinde bulunan parçalardan oluşmuş bir canlı sistem olarak tanımlanabilir.

Organizma, biyolojiyi ilgilendiren bir terimdir. Son derece temel bir kavram olmasına rağmen onu açık seçik ve ayrıntılı bir şekilde açıklamak oldukça zordur. Genelde kabul gören tanıma göre biyoloji organizmayı; üreme, büyüme, metabolizma, uyarımlara tepki ve uyarlanma gibi hayati faaliyetleri sürdürebilme yeteneğine sahip en ufak protoplazma olarak görür.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Ölçek

Ölçek

Bir harita veya resimde görülen uzaklıklarla bunların işaret ettiği, karşılandığı gerçek uzunluklar arasındaki orandır.

Harita yapılırken ilk iş, haritası yapılacak bölgenin gerçeğe göre ne oranda küçültüleceğine karar vermektir. Bu iş için belirlenen orana ölçek denir. Özetle, harita üzerindeki uzaklık ile doğadaki gerçek uzaklık arasındaki oran, haritanın ölçeğidir.

Her haritanın mutlaka bir ölçeği bulunur ve haritanın altında yazılıdır. Harita ölçeği genellikle kesirli ya da oranlı bir rakam olarak belirtilmektedir. 1 / 100.000 ya da 1 : 100.000 gibi. Kesirli ya da oranlı ölçeklerin yanı sıra, grafik ölçek olarak adlandırılan, bir doğru parçası üzerinde bölümlere ayrılmış şekilde gösterilen ölçekler de bulunmaktadır.

Kesirli ya da oranlı ölçeklerde, kesrin paydası büyüdükçe, haritanın gösterdiği ayrıntı azalır. Yani kesrinin paydası küçük olan haritalar daha fazla ayrıntıya sahiptirler. Örneğin, 1 / 100.000 ölçekli bir haritanın anlamı, harita üzerindeki 1 santimetrenin gerçekte 100.000 santimetre (1000 m) olduğudur. 1 / 50.000 ölçekli bir haritada ise, 1 cm = 50.000 cm (500 m)’dir. Daha ayrıntılı bir harita istiyorsak, paydasında yazan rakamı daha küçük bir harita tercih etmemiz gerekecektir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Patent

Patent

Buluş belgesi veya patent, ürün veya buluş sahibine, icat ettiği ürünün satışı, pazarlanması, çoğaltılması, bir benzerinin üretilmesi gibi alanlarda ayrıcalıklar getiren resmî bir belge ve unvandır.

Türkiye'de patent verme yetkisi, Türk Patent Enstitüsü'ne aittir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Plazma

Plazma

Kan plazması, kanın sıvı kısmıdır. Plazma hafif sarı renklidir. İçinde su, kan proteinleri, tuzlar (elektrolitler), glukoz, hormonlar, çeşitli metabolizma artıkları, lipitler bulunur. Oksijen ve karbon dioksit, alyuvarlardaki hemoglobin tarafından taşınır ama az miktarda plazmada da bulunurlar.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Reform

Reform

Daha iyi duruma getirmek için yapılan değişiklik, iyileştirme, düzeltme, ıslahat.

Reform, 15. ve 17. yüzyıl boyunca tüm Avrupa'yı etkileyen Katolik Kilisesi'ne karşı yapılmış dinsel bir harekettir. Katolik kilisesinin aşırı zenginleşmesi ve yozlaşması, siyasetle ve dünyasal etkinliklerle daha fazla ilgilenmeye başlaması birçok din adamının tepkisini çekmiş ve reform hareketlerine yol açmıştır. Reform hareketleri önce Almanya'da, daha sonra da Fransa, İngiltere ve Kuzey Avrupa ülkelerinde etkili olmuştur. Bu reform hareketi hıristiyanlığın yeni ve büyük 3 mezhebinden biri olan Protestanlığın oluşmasını sağlamıştır.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Rönesans

Rönesans

XV. yüzyıldan başlayarak İtalya'da ve daha sonra diğer Avrupa ülkelerinde hümanizmin etkisiyle ortaya çıkan, klasik ilk çağ kültürüne ve sanatına dayanarak gelişen bilim ve sanat dalıdır.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Sanayi

Sanayi

Hammaddeleri, yapılmış madde haline getirmek için gerçekleştirilen üretim ve bu üretimde kullanılan araçların tümüne verilen addır.

Sanayi, müteşebbis tarafından kâr elde etmek amacıyla kurulan mal ve hizmet üretimidir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Sermaye

Sermaye

Bir ticaret işinin kurulması, yürütülmesi için gereken ana para ve paraya çevrilebilir malların tamamı, anamal, başmal, kapital.

Sermaye veya Kapital ekonomide, üretim sürecinde mal veya hizmet oluşturmak için kullanılan üretim faktörleridir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Serum

Serum

Serum; içinde genellikle hayvanlara ürettirilen antikorlar taşıyan, pasif bağışıklık kazanımı için kullanılan kan suyuna verilen addır. Serum, herhangi bir hastalığı, aşı gibi önleyici değil, hastalığı giderici bir özellik taşır; hastaya pasif bağışıklık verir. Bir serum hazırlamakta prensip şudur: Hangi mikroba karşı serum elde ediliyorsa o mikroptan özel şekilde elde edilmiş aşılar bir hayvana, beygire şırınga edilir. Hayvanda o hastalık mikroplarına karşı bağışıklık olduktan sonra hayvanın kanı alınarak serum kısmı ayrılır. Bu kısım, kapalı ampuller ya da şişeler içinde saklanır. Şırınga edilen mikrobun toksit etkilerini giderici maddelerin hazır bulunduğu bu serum, gerektiğinde insanlara şırınga edilir.

(Kuşpalazı hastalığına yakalanmış olan bir çocuğa, hastalığa yakalanmış olduğu aşı yapmakla bir fayda elde edilemez. Vücudu, kuşpalazı mikrobunun toksinlerinden koruyabilmek, hastalığı geçirebilmek için, içinde kuşpalazı mikrobunun toksinlerini giderici maddeler bulunan kuşpalazı serumu uygulanır.)

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Sıvı

Sıvı

Bulunduğu kabın biçimini alabilen ve üstü yatay bir düzlem durumuna gelebilen (cisim) , mayi.

Sıvı, maddenin ana hallerinden biridir. Sıvılar, belli bir şekli olmayan maddelerdir, içine konuldukları kabın şeklini alırlar, akışkandırlar.

Sıvının hacmi, onun sıcaklık ve basıncına bağlıdır. Sıvılar iletkendir. Fakat iletkenlikleri içlerine konulan maddelerle değişebilir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Tanecikli Yapısı


Siyasi Güç

Siyasi Güç

Bir devletin milli hedeflerine erişmek, erişilenleri koruyup geliştirmek ve milli menfaat sağlamak amacıyla kullandığı siyasi kuvvetlerin toplam verimidir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Solunum

Solunum

Solunum sisteminde burun ve ağız yardımıyla dışarıdan alınan havanın içindeki oksijen; yutak, gırtlak ve soluk borusundan geçtikten sonra akciğerlere gelir. Bronş ve bronşçuklardan sonra alveollere gelir. Alveollerden kana geçer. Kan, hücrelere oksijeni taşır. Hücreler bu oksijeni kullanarak enerji elde ederler. Kan yardımıyla karbondioksit, tekrar alveollere gelir. Alveollerin içindeki kılcal damarlarda bulunan karbondioksit bronşçuk, bronş, soluk borusu, gırtlak ve yutaktan geçtikten sonra bu sefer ağız ve burundan çıkar.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Sosyal Bilim

Sosyal Bilim

Toplum olaylarını, insanın sosyal ve kültürel faaliyetlerini inceleyen bilimlerin ortak adıdır.

Sosyal bilimler, dünyanın ve yaşamın insanî ve toplumsal yönlerini inceleyen akademik disiplinlerin tümüdür. Türkiye'de zaman zaman sözel bilimler olarak da anılırlar.

Sosyal bilimler sanat ve beşeri bilimlerden insanlığı incelerken, nitel ve nicel metotlar dahil olmak üzere daha ziyade bilimsel metotların kullanımını içermesidir

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Sperm

Sperm

Erkek bireylere ait üreme hücresidir.

Erkeklerde bulunan bu hücrenin üretimi ergenlik döneminde başlar. Baş kısmında döllenme sırasında yumurtaya aktaracağı kalıtsal bilgi (DNA) bulunur. Kuyruğu vardır ve hareketlidir.

Bir çiftleşme sırasında 300 milyon sperm salınır. Ancak yumurtayı yalnızca tek bir sperm dölleyebilir. Bir sperm bir yumurta hücresine ulaştığında, yumurtaya girmek için kuyruğunu dışarıda bırakıp, yumurta zarından geçerek kalıtsal bilgileri yumurtaya ulaştırmış olur.

Spermler yoğun kıvamda bir sıvının içinde bulunurlar. Bu sıvıya meni ya da ersuyu denir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Sürat

Sürat

Bir hareketlinin yer değiştirmesi belli bir süre içinde olur. Hareketlinin birim zamanda aldığı yola sürat denir.

Hareket eden tüm cisimlerin sürati aynı değildir. Okulumuzun bahçesinde 2 nokta belirleyelim. Bu noktaların birinden diğerine önce sabit adımlarla koşalım. Bu koşma süresince geçen süreyi ölçelim. Daha sonra aynı mesafeyi daha hızlı koşalım. İkinci durumda iki nokta arasındaki mesafeyi daha çabuk aldığımızı görürüz. Çünkü, ikinci kezki süratimiz, birinciden daha büyüktür.

Yine bir yere otomobille daha çabuk gideriz. Çünkü otomobilin sürati yürüyerek veya koşarak hareket eden bir kişinin süratinden daha fazladır. Bir hareketli süratini ne kadar artırırsa gideceği yere daha çabuk ve daha kısa sürede ulaşacaktır.

İki otomobilden biri Ankara’dan İstanbul’a 4 saatte, diğeri 5 saatte gidiyor. Buna göre 4 saatte giden otomobilin sürati, 5 saatte gidenin süratinden daha büyüktür.

Verdiğimiz bu örneklerden alınan yol, geçen zaman ve sürat arasında bir ilişki olduğunu anlıyoruz. Yol ve yolun alınması için geçen zaman birlikte düşünüldüğünde;

Sürat = Alınan yol / geçen zaman olarak ifade edebiliriz.

Alınan yolu metre (m), geçen zamanı saniye (s) birimleriyle gösterirsek sürat birimi m/s olur. Alınan yolu kilometre (km),zamanı ise saat (h) birimleriyle gösterirsek sürat birimi km/h olur.

Örnek : Bir bisikletli 1500 metrelik parkuru 1 dakika 40 saniyede tamamlıyor. Buna göre bisikletlinin süratini hesaplayalım:

Alınan Yol = 1500 m,
Geçen Zaman = 1 dk 40 s = 60 s + 40 s = 100 s’dir.
Sürat = Alınan yol / geçen zaman olduğundan
Sürat = 1500 / 100 = 15 m/s bulunur.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Telif Hakkı

Telif Hakkı

Telif hakkı, herhangi bir bilgi veya düşünce ürününün kullanılması ve yayılması ile ilgili hakların, yasalarla belirli kişilere verilmesidir. Kısaca, orijinal bir yaratının kopyalanmasına veya kullanılmasına izin verme hakkıdır.

Telif hakkı, genellikle belirli bir süre için geçerlidir. Sembolü çember içinde bir 'C' harfidir, © harfi üzerinde bulunduğu yaratının telif haklarının korunduğunu belirtir ve İngilizce 'copyright' kelimesini ifade eder.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Teokrasi

Teokrasi

Dine dayalı yönetim biçimini tanımlamak için kullanılan terimdir. Daha doğru bir anlatımla, dini otorite organlarının siyasi otorite organları yerine devlet idaresini elde tuttuğu devlet biçimidir. Her ne kadar farklı algılanış biçimleri ve yorumları mevcut olsa da, teokrasi en yalın anlamda 'devlet işlerinden bir tür ruhban sınıfının sorumlu olduğu ve devlet işlerinin dini temellere dayandırılmaya çalışıldığı sistem' olarak tanımlanabilir.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Tohum

Tohum

Döllenmeden sonra tohum taslağının gelişmesiyle meydana gelir. Bir tohumda; içten dışa doğru embriyo, besi dokusu ve tohum kabuğu olmak üzere üç kısım bulunur.

Embriyo kesesindeki yumurta hücresinin döllenmesiyle oluşan yapıya zigot, zigotun gelişerek oluşturduğu yapıya da embriyo denir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Tozlaşma

Tozlaşma

Erkek organların başçığındaki çiçek tozlarının (polenlerin) dişi organın tepeciğine taşınmasına, tozlaşma denir.

Tozlaşmanın başarılı olabilmesi için, bitkiler çok fazla polen üretir. Böylelikle çiçek tozlarının dişi organ tepeciklerine ulaşma olasılığı artar.

Tozlaşma olayı böceklerle, kuşlarla, rüzgârla, insan eliyle veya başka yollarla olur. Tozlaşma olayı genellikle canlılar tarafından gerçekleşir. Böcekler ve kuşlar çiçeklerin bal özüyle beslenirken bir çiçekten diğerine de polenleri taşır.

Böcek vücudu üzerinde birçok çıkıntı ve kıllar vardır. Çiçek tozlarının yapısı da böceklere yapışmaya uygundur. Böcekler, vücutlarına yapışan çiçek tozlarını çiçekten çiçeğe taşırlar.

Böceklerin ve hayvanların yanı sıra rüzgâr yoluyla da tozlaşma olur. Bataklık ve sularda yaşayan bitkilerde tozlaşma su yoluyla olur. Bazen bitkilerde verimi yükseltmede veya bilimsel çalışmalarda insan eliyle yapay tozlaşma da yapılır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Uygarlık

Uygarlık

Bir ülkenin, bir toplumun, maddî ve manevî varlıklarının, fikir, sanat çalışmalarıyla ilgili niteliklerinin tümü, medeniyet.

Uygarlık veya medeniyet, bir ülke veya toplumun, maddi ve manevi varlıklarının, düşünce, sanat, bilim, teknoloji ürünlerinin tamamını ifade eder. Uygar kelimesi, yerleşik hayata ilk geçen Türk kavimi olan Uygurlardan gelmektedir.

Medeniyet ve uygarlık kavramları çoğunlukla aynı anlamda kullanılmakla birlikte, uygarlığın daha geniş bir anlam taşıdığını ifade etmek mümkündür. Medeniyetin, belirli bir insan topluluğu veya topluluklarının belirli bir coğrafya üzerinde ve belirli bir zaman içinde ortaya koydukları değerlerle sınırlı olmasına karşın; uygarlık kavramının, binlerce yıl devam eden gelişmeler sonunda, insan aklının, bilim ve teknolojisinin katkısı ile ortaya çıkan ve tüm insanlığın eseri ve malı olan evrenselliği söz konusudur.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Üreme Organları

Üreme Organları

Organizmada üreme görevi için birlikte oluşmuş organlar bütünüdür. Erkeklerdeki üreme organına penis, kadınlardakine vajina adı verilir.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Varsayım

Varsayım

Kanıtlanmadan, geçici veya kalıcı olarak benimsenen önerme; deneyle henüz yeter derecede doğrulanmamış, ancak doğrulanacağı umulan teorik düşünce, faraziye, hipotez.

Varsayım veya hipotez, bilimsel yöntemde olaylar arasında ilişkiler kurmak ve olayları bir nedene bağlamak üzere tasarlanan ve geçerli sayılan önermedir.

Hipotezler genellikle geçmiş gözlemlere veya bilimsel teorilerden yapılan çıkarsamalara dayanır. Hipotezler bilimsel yöntemlerle sınanıp geçerliliği değerlendirilirler.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Vatan

Vatan

(Yurt)

1. Devletin egemenliği altında bulunan yerlerin topu.
2. Bir devletin hakimiyet alanı.

Devletin varlığını muhafaza edebilmesi ve milletlerarası şahsiyetinin olması için bir ülkeye sahip olması gerekir. Burada o devlete ait vatandaşlar yaşar ve sınırları belirlidir. Bir devletin ülkesi sınırlar içindeki kara, deniz ve hava alanını içine alır.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Virüs

Virüs

Virüs, canlı hücreleri enfekte edebilen mikroskopik taneciktir. Virüsler ancak bir konak hücreyi enfekte ederek çoğalabilirler.

Virüsler birçok insan hastalığına neden olurlar; bunlara AIDS, grip ve kuduz örnek verilebilir. Bu tür hastalıkların tedavisi zordur, çünkü antibiyotikler virüslere etki etmezler ve az sayıda antiviral ilaç bilinmektedir. Viral hastalıkları engellemenin en iyi yolu, bağışıklık geliştirmeye yarayan aşıdır.

Virüslerin canlı olup olmadığı uzun süre tartışılmıştır. Yaşamın tanımının genel kabul görmüş olan tüm kıstaslarını karşılamadığı için çoğu virolog onları cansız sayar. Konak hücre dışında çoğalamadıklarından, zorunlu hücre içi parazitlerine benzerler ama parazitlerden farklı olarak virüsler gerçek organizma sayılmazlar. Diğer farklılıkların yanısıra, virüslerin hücre zarı ve kendi metabolizmaları yoktur. Canlı sayılan bazı organizmalar da virüsler gibi hem canlı hem cansızların özelliklerine sahip olduklarından bu konuda kesin bir yanıt bulmak zordur.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Destek ve Hareket Sistemi


Yalıtkan Maddeler

Yalıtkan Maddeler

Yalıtkan maddeler; bir elektrik akımı taşıyabilecek serbest elektronları olmayan, bir elektrik alanıyla kutuplanma özelliği taşıyan, elektrik iletkenliği sıfır veya çok zayıf olan cisim veya maddelerdir.

Bu tanım; özdirençleri çok yüksek olan, elektrik akımlarını ancak güçlükle geçirebilen maddeler için kullanılır.

Yalıtkanlarda elektronlar, bir molekülden öbürüne güçlükle geçer; eğer bir yalıtkanın atomlarından biri bir elektronu yakalarsa, bu elektron atoma bağlı kalır; oysa iletken bir cisimde, bütün kütle içinde dolaşır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Elektrik


Yer Çekimi

Yer Çekimi

Belirli bir yükseklikten serbest bırakılan bir cisim yere düştüğüne göre yer bu cisme bir kuvvet uygulamaktadır. Bu kuvvete ‘yer çekimi kuvveti’ ya da kütle çekimi kuvveti denir.

Bir cismin ağırlığı, o cisme etki eden yer çekimi kuvvetidir (G = mg ). O halde ağırlık da bir kuvvettir.

Dünya ile dünyada bulunan cisimler birbirlerine çekim kuvveti uygular. Ancak dünyanın kütlesi, cisminkine göre çok büyük olduğundan, dünya bu çekimden etkilenmez. Dünya’nın çekim alanı enlemlere göre değişir. Bu yüzden herhangi bir cismin ağırlığı, ekvatordan kutuplara doğru gittikçe artar.

Yer çekimi kuvvetinin doğrultusu düşey, yönü yerin merkezine doğrudur. İngiliz bilgini 'Isaac Newton' bir gün elma ağacının altında otururken bir elmanın yere düştüğünü görür. Bu olay daha sonra kendi adıyla anılan 'Newton Genel Çekim kanununu' bulmasına ışık tutmuştur.

Bu kanuna göre; bütün kütleler birbirini çeker. Bu çekme kuvveti cisimlerin kütle büyüklüklerine ve aralarındaki uzaklığa bağlıdır.

Örneğin yer elmayı çeker, elma da yeri çeker. Ancak yerin kütlesi elmanın kütlesinden büyük olduğu için, elmaya uyguladığı çekim kuvveti de o kadar büyüktür. Bu nedenle elma yere doğru düşer.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Yumurta

Yumurta

Yumurta, dişinin çoğalma hücresidir. Her hücre gibi çekirdek, sitoplazma ve hücre zarından oluşur.

Yeni doğmuş bir kız bebeğin yumurtalıklarında çok sayıda olgunlaşmamış yumurta hücresi bulunur. Ergenlik çağından sonra, her ay yumurtalıklarda olgunlaşan bir yumurta spermle döllenebilir ve yeni bir birey oluşturmak üzere çoğalmaya başlar. Döllenmediğinde vücuttan atılır.

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


Yürütme

Yürütme

Yürütme; yargı ve yasama ile birlikte, güçlerin ayrılığı ilkesine dayanan demokrasi rejimlerindeki üç güçten biridir. Yürütme, yargıya ve yasalara bağlı olarak ülkenin ve hükümetin icraatını gerçekleştiren güçtür.

Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından Anayasa ve kanunlara uygun olarak kullanılır.

6. Sınıf / Sosyal Bilgiler |


Zigot

Zigot

Erkek ve dişi gametin birleşmesiyle oluşan döllenmiş hücredir.

Zigot, biri anneden (oosit), biri babadan (sperm) gelen iki eşey hücresinin birleşmesi (fertilizasyon) sonucu oluşan diploit hücredir. Zigot, gelişiminin devamında bölünerek canlıyı oluşturur.

Hayvan zigotları mitoz bölünmeyle embriyoyu oluştururken, diğer canlılarda bu dönemde mayoz bölünme gerçekleşebilir. Çoklu doğumlar (örneğin ikizler) tek zigottan (monozigotik) veya farklı zigotlardan kaynaklanabilir (dizigotik).

6. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme


 

 
     
     
     
   
 
 

e-dershane.biz © 2013 | Gizlilik İlkemiz | Kullanım Şartları
DERPAŞ Dergi Yayın Dağ. Paz. ve Tic. AŞ / Akbıyık cad. No:61/2 Sultanahmet - İSTANBUL
Tel: 0212 518 10 50 / Faks: 0212 518 05 00
 
 
Ana SayfaAna SayfaKavramlar Sözlüğü